Güneş Sistemi’nin ilk dönemlerinden kalan asteroitler, gezegenlerin hangi maddelerden oluştuğunu anlamak için doğal bir arşiv niteliğinde. NASA’nın OSIRIS-REx göreviyle Bennu asteroidinden Dünya’ya getirilen yaklaşık 120 gramlık örnek de bu açıdan dikkat çekici veriler sundu.
Zürih ETH Üniversitesinden izotop jeokimyası uzmanı Profesör Maria Schönbächler liderliğindeki ekip, numunelerde bulunan demir, titanyum ve krom izotoplarını inceledi. Sonuçlar, Bennu’nun Güneş’i çevreleyen ilk toz diskinin sıcak ve soğuk bölgeleri arasındaki sınırda şekillenmiş olabileceğine işaret etti. Bu yapı, kayalık gezegenlerin ham maddesini oluşturan erken dönem element karışımını anlamak açısından önemli bir pencere açıyor.
Bennu’nun kökeni kar sınırına uzanıyor
Science Advances dergisinde yayımlanan analizlerde, Bennu örneklerindeki demir ve titanyum izotoplarının oldukça homojen bir dağılım gösterdiği görüldü. Aynı kimyasal yapı, Japonya’nın Hayabusa2 göreviyle incelenen Ryugu asteroidi ve nadir CI kondrit meteoritleriyle de benzerlik taşıyor.
Bu tür cisimlerin ana gövdelerinin daha önce Güneş’ten çok uzakta, Dış Güneş Sistemi’nde oluştuğu düşünülüyordu. Yeni sonuçlar ise Bennu’nun günümüzde Jüpiter’in bulunduğu bölgeye yakın, “kar sınırı” olarak adlandırılan hatta meydana gelmiş olabileceğini ortaya koydu. Kar sınırı, erken Güneş Sistemi’nde sıcaklığın suyun buz halinde kalmasına izin verdiği bölgeyi ifade ediyor. Araştırmaya göre Jüpiter’in kütleçekimsel etkisine takılmadan ilerleyen ince toz tanecikleri burada su buzuyla birleşti ve Bennu’nun ana malzemesinin oluşumuna katkı sağladı.
Ne tamamen içte ne de tamamen dışta
Schönbächler’in değerlendirmesine göre Bennu’nun yapısı, iç ve dış Güneş Sistemi’ne ait maddelerin bir araya geldiği özel bir karışımı yansıtıyor. Bu nedenle asteroidin kökeni tek bir bölgeyle açıklanamıyor.
Demir, titanyum ve krom izotoplarındaki dağılım, erken Güneş Sistemi’nde maddelerin tahmin edilenden daha geniş bölgeler arasında taşınmış olabileceğini düşündürüyor. Bennu da bu hareketliliğin günümüze ulaşan örneklerinden biri olarak öne çıkıyor.
OSIRIS-REx‘in Dünya’ya getirdiği numunelerin bir başka önemi de doğrudan asteroitten alınmış olmaları. Meteoritler atmosfere giriş sırasında değişime uğrayabilirken, Bennu örnekleri çok daha kontrollü koşullarda incelenebiliyor. Bu durum, ilk gezegen malzemelerinin kimyasal yapısını daha ayrıntılı biçimde karşılaştırma imkanı veriyor.
Yeni örnek görevleri tabloyu genişletecek
Bilim insanları şimdi farklı asteroitlerden elde edilecek numunelerle bu sonuçları karşılaştırmak amacında. Çin’in Tianwen-2 ve Japonya’nın MMX görevleri, bu açıdan yeni veriler sağlayabilecek projeler arasında yer alıyor.
Farklı gök cisimlerinden gelecek örnekler çoğaldıkça, Dünya’ya yakın asteroitlerin nerede ve hangi maddelerden oluştuğuna dair daha ayrıntılı bir tablo kurulabilir. Bennu’dan elde edilen bulgular ise şimdilik Güneş Sistemi’nin ilk dönemlerindeki madde dağılımının sanıldığından daha karmaşık olduğunu gösteren güçlü bir ipucu sunuyor.
